مهره ی سرخ- شعری از سیاوش کسرایی
بنام خدا
بعد از مدتها دوری از محیط سایبر بالاخره اومدم اونم با یه شعر از یک شاعر خوب:
مهره ی سرخ
سیاوش کسرایی
بسیار قصه ها که به پایان رسید و باز
غمگین کلاغ پیر ره آشیان نجست،
اما هنوز در تکِ این شام می پرد
پرسان و پی کننده ی هر قصه ازنخست:
دل دل زنان ستاره ی خونین شامگاه
در ابر می چکید.
سیمرغ ابرها
می رفت تا بمیرد در آشیان شب.
پهلو شکافته،
سهراب،
روی خاک
می سوخت، می گداخت
در شعله های تب.
آوا اگر که بود
تک شیهه بود
شوم
ز یک اسب بی سوار
و آهنگ گام های گریزنده ای ز دشت.
آغاز نا شده
پایان ناگزیرش را
می خواست سرگذشت.
اما هجوم تب
سهراب را به بستر خونین
گشود لب:
- «می سوزم و
به آبم،
اما، نیاز نیست.
نه، تشنگی فروننشیند مرا به آب.
ای داد از این عطش
فریاد از آن سراب...
مادر!
اینجا کجاست، من به چه کارم!؟
چه ابرهای خشکی...
چه باغ جادویی...
آن پیر، آن حکیم
این میوه های تلخ به شاخ از چه آفرید!؟
آن دسته گل چه کس ز کجا چید!؟
مادر ز بهر من
این جاودانه بستر پَر را که گسترید!؟
آیا به باد رفت
در باغ هرچه بود!؟
میوه ی کال ِ گسستگی!؟
یاقوت های خون...
تک قطره های لعل...
این مهره را که داد
این سرخ گل، بگو، که به پهلوی من نهاد...!؟
دیر است، دیر، دیر
بشتاب ای پدر!
مادر! به قصه ای
با من ز آمدن
وز شور و شوق دیدن آن پهلوان بگو
بیم از دلم ببر!»
خم گشت آسمان
چون مادری به گونه ی سهراب بوسه زد
سهراب
دیدگان را
بر نقش تازه داد:
تهمینه،
در برابر آیینه،
سرمستِ عشق و زمزمه پرداز
گیسو فکنده در نفس ِ باد:
- «آوازه داده اند و تهمتن
از راه می رسد
دلخواه دور من
با گام های خویش، به درگاه می رسد.
رستم کجا و شهر سمنگان ما کجا!؟
نیروی چیست این
کو را چنین به سوی شبستان ما کشد!؟
آخر، شکار گور و
گم شدن رخش
هر یک بهانه ای ست در انبان روزگار،
تا فرصتی پدید کند بر نیاز من.
ای رهنمای چرخ ِ فلک، در شبی چنین
کامم روا بدار!
این بانگ بشنوید!
این شور ِ درفتاده به شهر از برای اوست.
این کوه و دشت و برزن و بازار
وین کاخ و بارگاه
یا هرچه از من است؛
دل و دیده، جای اوست.
اینک که ناگهان
از راه می رسد
ای آینه بگو
من چون کنم، چه سان که خوشایند او بود!؟
گیسو چگونه برشکنم باز
یا در میان اینهمه رنگینه جامه ها
آخر کدامیک بگزینم!؟
با او سخن چگونه گشایم
آرایه چون کنم که به چشمش نکو بود...!؟
آیا نه من به دلبری و حسن شهره ام
دیگر کرا رسد
جز تهمتن که بر گل آتش گرفته ام
باران شبنمی برساند!؟
آری کرا سزد
تا کودکی یگانه ی دوران
بر دست و دامنم بنشاند!؟»
ابری عبور کرد
گویی به دستمال سپیدش خیال را
از دیدگان خسته ی سهراب می سترد.
- «مادر! کجا کجا
این اسب بالدار کجا می برد مرا...!؟»
در دستها، لگام
تهمینه، باره را
از پای تا به سر، همه، می بوید
بر زین و برگ و گردن او دست میکشد
در یال های او
رخساره را می فشارد و می موید:
- «یکتای من، پسر!
تک میوه ی جوانی و عشقم کجا شدی!؟
ای جنگل جوانه ی امید
چون شد کزین درخت پر از شاخ آرزو
بی گه جدا شدی!؟
گفتم تو را، نگفتم!؟
کز عطر راز تو
افراسیاب نیز مبادا که بو برد!؟
اما تو را غرور به پندارهای نیک
اما تو را شتاب به دیدار تهمتن
چشم خرد ببست!
دشمن به مصلحت
می داد با تو دست
اما تو
بی خبر
با آن دو رویگان به خطا داشتی نشست!»
می کوفت سم پیاپی
بر خاک
آن سمند.
سر در نشیب زین
تهمینه،
می کند روی و موی.
در بر گرفته گردن آن باره ی جوان
در خویش می گریست و می کرد گفتگوی:
- آخر چرا نشانه ی یکتای تهمتن
آن شهره مهره را
بیهوده زیر جامه نهان کردی
وینگونه
شوربخت پدر را
بدنام و تلخ کام جهان کردی!؟»
سهراب،
خشم خورده و نالان،
- «زان رو که ژاژخواه دهانی به نیشخند،
نگوید:
نوخاسته نگر که به بازو
بربسته نابجا
طوق و نگین رستم دستان!»
آن گاه
تهمینه را به حوصله خواهان:
- «مادر!
درود برتو و
بدرود
دردا که مرگ دامنت از دست من ربود...!
مادر!
هر مهر کز برای منت در نهان بود
بی هر ملامتی
با تهمتن بدار که اینک
تنهاترین کسی است که در این جهان بود.
با او بدار مهر که شایان آن بود...!
برخیز و رخ بشوی و برآرای گیسوان
دیگر مکن به زاری
آشفته ام روان...!»
از باره ی جوان
تهمینه زین و برگ و سلاح و لگام را
به نوازش،
برمیگیرد.
با اسب تن سپرده به تاریکی و به دشت،
با چند گامکی
همراه میرود
آنگه درون ظلمت،
پیچان و پاکِشان،
گویی که شکوه هایی
با باد می کند:
- «بدرود
رود من
بود و نبود من!
ای ناگرفته کام
دامادِ مرگِ حجله ی شهنامه
داماد بی عروس
ای سرو ِ سرخ فام!
گفتم به پروراندن فرزندی
زیبا و پرهنر،
در رامش آورم سر پرشور تهمتن.
باشد که همنشینی این پور و آن پدر
در سرزمین ما،
بیخ گیاه کینه بسوزاند
وین مرز و بوم را
با بالهای مهر بپوشاند.
اینک پسر،
گوزن جوان گریزپای
بر پشته ای به خاک غریبی غنوده است.
اینک پدر،
تهمتن،
آن کوه استوار،
در آسیای دردش
چون سنگ سوده است.
تنها و دور مانده و ناشاد
در این میانه،
من،
چو غباری به گردباد...
ای آفریدگار!
دادی تو بهترین و ستاندی تو بهترین.
بیداد و داد چیست!؟
آن چیست!؟
چیست این!؟»
بانگش خطی به روی سیه آسمان کشید.
تهمینه دور شد
تاریک شد،
چو لکه ای از شب سیاه تر
و آن لکه را بیابان بر برگ شب مکید...
قد می کشد گیاه شب از خاک های دشت.
مرغی ز روی سنگ به آفاق می پرد.
بادی به دوردست
آوازهای خامش سهراب میبرد:
- «گلهای قاصدم
در جویبار باد
از هر کناره رفت
یک تن چرا از اینهمه درها که کوفتم
بیرون نکرد سر
شمعی مرا نداد...!؟
دیرست، آه، دیر،
شبگیر.
دیگر به جز ستاره کست دستگیر نیست.
نه، آب خود مبر
ای مرد دربدر!
بازآ که هم ز سنگ تو جوشند چشمه ها
یک دم کنار من بنشین پهلوان پدر!»
پر درد،
مانده،
اشک فرو خورده،
از خود به خشم، خسته و خاک آلود؛
رستم کنار پیکر بی تاب
دستش میان موی پسر بود.
شیری به تنگنای قفس در،
یا آبشاری
کوبان به صخره، سر:
- «تا گردش سپهر، مدارش در این خم است
ننگی چنان و
داغ تو
بر جان رستم است.
دستم بریده
چشم و دلم کور
رود من!
روزم سیاه
آه،
ای آفریدگار
چون برفراز می کِشی و
می کنی تباه!؟
گفتند:
مردی رسیده است، یلی
یکه در جهان.
جز رستمش به رزم
هماوردِ گرد نیست.
گر تهمتن به عرصه نباشد
امید برد نیست...
پور و پدر برابر و، بیگانگی
شگفت!
با صد نشان که بر رخ و بالاست
نشناختم تو را
نشناختی مرا
این پرده پوش ِ شعبده گر، چشم بند، کیست
این کوری از کجاست!؟
می گفت دل که: رستم
بنگر، ببین نه بوی تو دارد
بگو، بجو!
افسوس، عقل باطل
می زد نهیب، نه
هان دشمن است، او.»
خم می شود تهمتن
گریان.
در گیسوان درهم سهراب
سر می برد فرو.
گویی که او نهفته گلی را در آن میان.
بو می کند به جان.
- دیری ست تا که من
در راه راستی
وین سرزمین که زیستگه مردمان ماست
شمشیر می زنم.
تنها نه این منم که چنین می کنم،
پدر،
می کرده اینچنین و هم این رسم از نیاست.
برگشته بخت خصم که آهنگ ما کند.
آه از تو ناشناخته ره، جان بی گناه!
دشمن چه ها کند...!
آری شکست گرچه در این جنگ ننگ بود
اما به روز واقعه،
افسوس،
آن نابکار خنگِ خرد نیز لنگ بود.
تدبیر ِ بسته لب
از هر کرانه، راه، به تقدیر باز کرد.
رستم چه کور بود، که گم باد نام او
دستی به آشتی نگشاده
خود، جنگ ساز کرد.
دشمن گرفت پاره ی جان را و با فریب
پهلوی او درید.
اما چه شوم تر به مکافات خود رسید...!
وای از من ِ پلید.
کین، بسته بود در به دلم با هزار قفل،
دریغا ز یک کلید...!
دستت چو تیغ خدعه فرود آرد
- حتی به راه داد-
هشدار!
عاقبت،
آن تیغ را به قلب تو می کارد!
باری
زین قصه بگذرم که چنین است روزگار:
پیوند و مهر ماست
رشک آور ِ کسان
اما غم و جدایی هر جفت نازنین
آرام بخش ِ خاطر ِ این قوم زشت کار...»
در جستجوی اختری، انگار
در توده های ابر،
آن پیر تهمتن،
رو می کند به پهنه ی دلگیر آسمان؛
اما هنوز با پسرش دارد او سخن:
- «رستم،
همیشه،
تنها،
از هفتخوان مدهش شهنامه می گذشت
هرچند جان او
در حسرتِ برآمد و پیدایی ِ تو بود.
هرچند چشم او،
در جستجوی دیدن رعنایی تو بود:
نوخاسته دلیری،
فرزندی،
همراه و همنبرد.
لیکن بدین صفت که تو از راه آمدی
تنهاست
باز
مرد!
آری به آرزو
گرم است زندگی
بی شعله اش، ولیک
خاکستری ست مانده به جا از اجاق سرد...!
زان رستمت که چرخ بلندش نبسته دست
اینک،
چه مانده است!؟
یک پهلوان و در همه گیتی
پیروز،
در شکست...!
شادا سفر گزیده به منزل رسیده ای!
خوشبخت آن که در شب پر هول روزگار
آرامش درون
او را به شهر جادویی ِ خواب می برد
اما مرا
که مانده بسی راه ناتمام...!؟
شب خوش!
که صخره را
طغیان پر تلاطم سیلاب می برد...!»
رستم گرفته دست پسر در میان دست
بر لب ز حسرت آه
سنگین به گود ظلمت دل، بال می کشد
گویی که خامشانه فرو می رود به چاه...!؟
شب، چون زنی که بر شود از برکه های قیر
آرام در خرام.
خورشید خفته بود نه پیدا چراغ ماه.
تاریک بود شام.
از هیچ کس نبود صدایی که می رسید،
سهراب دردمند
در خویش می تپید:
- «آن ماهتابِ سرزده از برج کهنه، کو؟
کو، آن پرنده، کو؟
گردآفرید، آن گل پرخاشجو چه شد؟
آن عطر ناشناس که همچون نسیم ِ خیس
یک دم به جان تفته و سوزان من وزید
گم شد به نیمه راه.
آیا کسی به دشت
آهوی من ندید...!؟»
چونان گلی سپید
به نرمی،
گردآفرید از زره شب، برون خزید:
- «ای جان ناشکیبا
سهراب!
شب می رود ز نیمه
سحر می رسد
بخواب!
دیدار ما
زیاده در این سرگذشت بود
بیگاه و پر شتاب.
جز حسرتی چه سود تماشا را،
گاهِ عبور تند شهاب از بر شهاب؛
یا دسته گل بر آب!؟
بگذار همچو سایه در این شب فرو شوم
با شورهای دل
تنها گذارمت
همراه عشق خویش
به یزدان سپارمت...!»
سهراب گفت: - «نه
با من دمی بمان!
در تنگنای کوته آن دیدار،
در اوج کارزار،
اهریمنانه دستی گر عقل ما ربود
دلهای ما به هم دری از عشق برگشود.
دیدار ما ضروری ِ این سرگذشت بود!
زرین شهاب عشق
بر ما عبور کرد؛
هرچند
شوری غریب تر
جان های برگداخته را از هم؛
آن گونه دور کرد.
آری،
ما عشق را اگر نچشیدیم،
آن را چو دسته گل؛
بر روی آبهای روان دیدیم.
وینک که راه وادی خاموشان
در پیش می گیرم؛
عاشق می میرم.
اما تو ای عبور ِ نوازش!
اما تو ای وزیده بر این برگ ناتوان!
هشدار تا سوار شتابان عشق را
در هر ردا و جامه به جای آری.
دریاب وقت را که تو را جاودانه نیست؛
این بیکرانه را
زنهار
بیکرانه نپنداری!
اکنون برو روان و تنت پاک و شاد باد.
همواره از مَنَت
با مهر یاد باد!»
در پیچ و تاب های پرندینه با نسیم
گردآفرید
چون شبحی دور می شود
شب، رخنه ها و روزنه میبندد
شب،
کور می شود.
آوای بال های شگفتی،
سهراب را که یک دو دم از خویش رفته بود
بر جای خود نشاند.
بگشود چشم و سقف سیه را نظاره کرد.
می دید:
- در چشم یا گمان-
درهای آسمان چو گلی باز میشود
وز سایه روشن دل ابری سیه، حکیم،
دستار بسته،
خامش و
موی و محاسنش
چون پاره های مه،
آذین ِ روی و سر،
بر هودجی ز بال عقابان
می آید،
هر دم بزرگتر.
می آید،
با دفترش به دست.
با پرچمی ز شعله ی آتش فراز ِ سر
مرغان به جای فرشش،
می گسترند پر.
سهراب،
- کاسوده مینمود- زجا خاست.
دیدار با حکیم
پنداشتی که درد ورا کاست.
ژولیده روی و موی،
خفتان و جامه چاک،
پیچان و پاکشان،
دستی به روی زخم تهیگاه،
خون چکان،
با حرمتی چنان که بشاید
بر او نماز برد.
او را سلام داد.
وانگه شکسته وار به پیش آمد
بر دفتر گشوده ی شهنامه ایستاد:
- «ای پرخرد حکیم سخن ساز!
با نقطه ای ز خون
پایان گذاشتی
آن قصه را که عشق
دیباچه می نوشت در آغاز!
پروردی ام چه نیک و
رها کردی ام
چه زود!
ای گرد آفرین
به نگارش
آیینت این نبود!
در شاهنامه ات
ای شهریار ِ داد!
داری به هر سپاه یلانی که می زیند
شادان به سالیان.
در دفتر بزرگ تو با گردش قلم
بی مرگ می شود پدرم، پیر پهلوان!
اما مرا جوان
آری جوان به دست همین مرد می کشی
بدنام کرده رستم دستان به داستان
تهمینه را نشانده به اندوه بیکران!»
سهراب،
غمخنده ای چو بر لبِ پیر ِ حکیم دید
یکچند آرمیده، وز نو نفس گرفت:
- «می آمدم
به ره
چه پاک و
چه پویا
چون قطره ای به جانب دریا.
پیوند،
با آن بزرگِ زنده ی زایا به چشم بود،
غافل،
کاندر میان آدمی و آرزو رهی ست
هرچند پر کشش؛
اما بسا، بساست خطاخیز و مرگزا!
میآمدم،
تا داد و دوستی
بر تخت برنشانم،
آنگاه سر به خدمت
پیش پدر نهم.
بردارم از میان،
آیین خودسری.
کاووس را نمانم و هر جان که دیوخوست.،
کاخی به داد برکشم و مهرپروری.
آزادگی شود
آیین پاک ما.
درها چو برگشاییم بر گنج و خواسته،
دیگر کسی گرسنه نخسبد به خاک ما.
گفتم که جنگ من
پایان جنگهاست.
زین پس جهان ما همه عشق است و آشتی؛
و شاخه های گل،
در تیردان و ترکش مردان رزمجوی؛
نقش و نشان ماست!
چون قصد نیک بودم و باور به کار خویش،
پروا نداشتم به دل این کارزار را.
بی پایه میشمردم و خصمانه
یا که از سر دلسوزی
- تشویش مادرانه-
هر زینهار را...
آخر چگونه با تو بگویم من ای حکیم،
کاندر میان ابر و مِهِ آسمان ما
گم بود، گم، ستاره ی رخشان رهنما!
ما، در جدال مرگ، به تاریکی:
فرزند با پدر.
وان چهره های زشت سزاوار دشمنی
پنهان به گوشه ها
بر ما نظاره گر!»
قامت کشیده
سرکش و
سوزان
چون آخرین برآمدِ کاهیده شمع شب،
سهراب، پرتوان
دارد سخن به لب:
- «انگار تا که من برسیدم
وارونه شد جهان.
ناراستی پدید
پیوندها، نهان!
پور و پدر برابر هم تیغ می کشند
اما
پایی نه در میان.
دستی نه پیشگیر.
یک لب به مهربانی و پیوند باز، نه!
از پشت سالها،
دوری و انتظار،
آن دم که پا گرفته یکی شعله، تا بدان
از ره رسیده را،
با چشم دل ببینی و بشناسی؛
در پرده های مه، نفسی کارساز، نه!
وقتی به رزم
چشم و چراغ تو
رستمت!
می رفت تا پسر بکشد
یا خود اوفتد
زال زرت چه شد که به تدبیر می نشست!؟
سیمرغ رهنمای کجا بود
آن قاف آشیان!؟
وینک که زخم پهلوی من چون گل عقیق،
پَرداده عطر مرگ
کاووس شاه کیست که بی رأیت ای حکیم
دارو کند نهان!؟
لب بسته خامشان،
فرمانبران رام کدام آفریدگار
یا بدسرشتگان کدام آفرینشند!؟
اینان به خامشی
آیا نه هیمه های مددکار ِ آتشند!؟»
سهراب،
آشفته تر ز پیش،
دستی به روی زخم تهیگاه می کشد.
شب،
آه می کشد.
- «ناز ِش به پهلوانی رستم،
در واپسین دمان
بر خاک سرد بود.
خفتن کنار مادر و آغوش گرم او
دردا چه بی دوام.
کوتاه
عمر شبنم،
لبریز درد بود...!
خوش بود روزگار،
گر محنت کسان،
چون خار سرزنش به دل و جان نمی خلید.
یا بر درخت پر گل و پربار آرزو
هر روز نوبه نو،
این بی شمار میوه ی رنگین نمی رسید!
در کشور تو، آه
یک سرگذشت نیست چو از آن من
تباه:
جنگ و شکست و بی کسی و غم
پاداشن ِ کدام گناه است
این ستم!؟»
سهراب،
درهم کشیده روی
خاموش و خسته تکیه به شمشیر می کند
پرسان،
ملول،
سر بسوی پیر می کند.
اما حکیم،
بر پرده ی سیاهی شب چشم کرده تنگ،
ز اندیشه ای، به گفتن پاسخ
دارد دمی درنگ.
گردنده نقش هاست به پیش نظر، ورا
بر پهنه ی خیالش
دریای آتش است.
شعله است و دود و اسب و سیاهی
در شعله های سرخ و
سوارش سیاوش است...
آنگاه، بارگاه
افراسیاب و دشت.
طشت طلا و خون،
سر شهزاده واژگون…
و باز گیر و دار:
اسفندیار و
عاقبت کار.
آن سو شغاد بدکنش و
دام،
دام شکارگاه
رستم، درون چاه…
در انتها،
گریختن یزدگردشاه،
ماهوی و
آسیابان.
آن شومباره جنگ، شبیخون تازیان
توفان و گردباد
وان نامه، اشکنامه ی بیداد
زان شوربخت جنگی روشن بین:
درمانده مرد، رستم فرخزاد…
شعله،
چون مرغ سربریده، پریشان.
پرپرزنان، به درگه و دیوار و سقف شب
اما حکیم
از اوج جایگاه بلندش،
خم گشته روی چهره ی سهراب
(یا جستجوکنان
در نقشی از کتاب،)
دارد دریغ و دردی
بیرون ز هر کلام؛
زین رو به گفت دیگر
آرد سخن به لب:
- «آرام!
ای آرزوی تنگدلان
برکشیده نام
تا تارک سلاله ی رستم!
آرام!
در راه پرمخاطره بگذاشتی چو گام
دیگر چه جای شکوه و اندوه!؟
پرمایه پهلوان!
درخورد پهلوانی،
این قصه کن تمام!
وآنگاه،
ناخوانده و ندیده ز من برگ بی شمار،
نا آشنا به پیچ و خم چرخ کجمدار،
جان شیفته
به کام خطر
درفکنده تن،
این نکته ها چرا ز تو
تندی چرا به من!؟
کشور کرا و،
شاه کجا و،
سپه کدام!؟
من در پی افکنیدن این کاخ مردمی
وین نظم رنجبار؛
گوینده ای حکیمم
آیینه دار سیرت و سیمای روزگار!
من خوشه چین کشته ی دهقانم.
من بازگفت هر سخن و سرگذشت را
- آنچم سپرده اند-
در پیشگاه داد به پیمانم!
اما
تا دانه را ز پوست نپردازم،
تا نگذرد ز چرخه ی دستاس آزمون،
تا ورز ناورم،
تا در تنور آتش اندیشه نفکنم؛
زان
نان
نمی دهم!
اما حدیث مرگ تو انسان پربها!
نشناختی مرا که در همه این دفتر درشت
حتی، نمونه وار
آزار مور دانه کشی را فراز خاک
فرمان نمی دهم!؟
نه،
من نمی کِشم
گردونه های ساکت و سنگین مرگ را،
آن را کسان به شیوه و کردار گونه گون
همراه می کشند.
نه، من به باغ خویش
بی گاه، بر نمی کنم از شاخه، برگ را!»
آتش به تار و پود پلاس سیاه شب
افکنده پیچ و تاب.
مشتاق در شنیدن دنباله ی سخن،
سهراب
دارد بسی شتاب:
- «آن دم که خود پذیره شدی مهره ی پدر
یاقوت دانه، شهره ی گیتی را
بستی به بازوان
در از بلا به خویش گشودی و در نخست
باید که راز فاجعه در سنگ سرخ جست!
سهراب، آنچه زیور بازوی و دست توست
آن مهره،
آی!
مُهر جهان پهلوانی است.
مردی بدان برآمده را، ناچار
- حتی
در مرز و بوم خویش-
نقشی جهانی است!
ناپیش بین و غافل و سهل آزما، کسان
که به نوخاسته جوان،
یا هر ز راه رسی، ناگشوده چشم،
آری!
آن مهره، آن نگین،
آن لعل درنشسته به بازوبند،
چون دانه های دلکش جادویان،
- کان را درون شعله ی آتش می افکنند-
ناگه تو را ز خانه و کاشانه می کند،
آواره می کند.
آری، تو را به گردش چشمی،
با شهر و با دیار و چه بسیار مردمان،
با مهر و کینه های بسا ناشناخته،
پیوند می زند.
اما به گشت روز و شب و ماه و سالیان،
دانه ی زمان،
زربفت عمر و وقت خوشت را،
خاموش وار می جود و
پاره می کند!
آن مهره، هر پلیدی و هر پستی،
ناداری و ندانی و بیداد و بیم را،
پیش تو،
همچو نقش
پدیدار می کند.
وین گونه،
چشم های تو
بر درد روزگار؛
بیدار می کند!
آن می کند به کار که برخیزی،
با اردوی ستم
تا پای جان بمانی و بستیزی!
هرچند دل به خدمت کاشانه می نهی،
اما جهان به پیش تو لشکر کند به صف،
بر تیر هر بلا
آنک تویی هدف!
شمشیر می خوری،
شمشیر می زنی.
دردی تو را دهد،
زخمی تو را زند،
جانکاه تر ز مرگ.
خواهد زمانه گوهر یکتات بشکند
یا در ستوه آوردت
تا نهی ز کف!
وآنگاه،
کار سترگ را
باور به خویش و پاکی پندار نیست بس.
شادان کسی که در دل ظلمت سرای جهل
در سوز خود به نور خرد یافت دسترس!
باری،
این مهره نقش داشت
در نام رشک و بیم برانگیز تهمتن.
این مهره رنگ زد،
بر عشق تند و سرکش تهمینه.
زین مهره پر گرفت
بال بلند آرزویت تا بلند جای.
خاموش باش و بیهده بهتان به کس مزن،
این مهره رخ نهفت به هنگامه، تا تو را
خونینه تن کشاند بر امواج شعر من!»
در انتهای دشت،
گویی بساط خیمه ی شب را،
از جای می کنند.
یا در خط افق،
دیوار روز را،
برجای می نهند.
شب می رود ز دست،
اما حکیم را
بس حرف ها که هست:
- «شرمنده آنکه پشت به یار و دیار خویش،
با صد بهانه روی به بیگانه می کند.
سامان نمی دهد، چه توان کرد، حرف نیست
آشفته، از چه ساحت این خانه می کند!
فرخنده آن که بی کژی و کاستی، به جان
در کار می رود.
پیروزی و شکستش
بیرون ز گفت ماست،
فرخنده آنکه راه به هنجار می رود!
آری، توان که رهرو دریاکنار بود،
آنگه به سالیان،
بیرون ز ورطه های همه مرگبار، ماند
اما نمی توان،
بی غرقگی در آب؛
دریاشناس گشت و گهر از صدف ربود!
سهراب!
ای زخم جهل خورده به تاریکی،
دارو به گنج خانه ی کاووس شاه هست،
اما نه از برای زخم های توست!
آری تو را عطش نه به آب است از آنکه آب
در زیر پای توست!
از من شنو که روشنی جان دوای توست،
در سنگلاخ چشمه ی دانایی،
سهراب
جای توست!
بگذار، یک راز سر به مهر بگویمت آشکار:
این مهره ی شگرف،
معجون مرگ دارو و جان داروست.
میرایی و شکفتگی جاودان در اوست.
زهر است زهر، باده ی لعلش.
جز عاشقان پیاله نگیرند از این شراب.
بیگاه می کشد
تا هر پگاه برکشدت همچو آفتاب!
اکنون چه جای یاری کاووس خویشکام
که بود و سلامتت؛
او را به هر دمی است یکی مرگ زا خطر!؟
با زال زر که خود ز نبردت نه آگه است،
سیمرغ را برای کدامین علاج درد،
آتش نهد به پر!؟
بیجا چرا گلایه
از این و
آن دگر!؟
گر هر که را به کار،
(چه سودا چه سود خویش)
پایان ناگزیری
در پیش روی هست،
در کار خود نگر
پایان تلخ توست بسی ناگزیرتر!
هان ای خجسته جان!
ای جاودان جوان
تو می روی که زخم تهیگاه خویش را،
بر هرکه خنجریش به دست است،
بنمایی!
تو می روی که زخم تهیگاه خویش را،
در چشم خستگان پریشان شب زده،
بر آن کسان که بی خبر از چند و چون کار،
بازوی خویش را،
بر طوق پهلوانی ِ پیکار می دهند،
بگشایی!
تا عاشقان مباد کزین پس خطا روند
با این چراغ سرخ به ره آشنا روند!
سهراب، خون تو،
همراه خون سیاوش،
اسفندیار و رستم و بسیار چهره ها،
- گمنام یا بنام-
از هر فراز در شط شهنامه ریخته است.
این رود پر خروش،
دیری ست،
کز چنبر زمانه ی بدخو گریخته ست.
این رود می رود،
تا دشت های سوخته را بارور کند.
خون است، خون جوش می زند.
گل، گل، ز خاک خاطره می روید.
آنگاه،
گر دست پرتوان و خداوندی خرد،
عطری ز باغ خاطره بر پرده آورد،
سیمای آرزو؛
مغموم و ناتمام- بدین گونه ای که هست-
بر سقف هر نگاه نمی ماند.»
در انتهای دشت،
بحر سپیده دم،
موجی ز نور بر افق تیره می کشد.
نجواکنان
حکیم
می اندیشد:
بر دفتری چنان
جنگیده ام بسی،
نه به شمشیر،
با قلم.
هر واژه ای براده ی جان بود.
جان سوده ام به کار.
گفتم، هر آنچه بود با خرد روز سازگار.
بدرود تلخ من،
با تهمتن به چاه،
پایان یکه خواهی و پیروز پروری؛
بدرود با هزاره ی افسانه وار بود.
پایان ناگزیر،
سرآغاز،
بر دفتر گشوده ی این روزگار بود.
با اندکی درنگ،
رو می کند حکیم به سهراب،
سر می دهد صدا:
- «اینک دمی ز پنجره ی صبحدم ببین
بر بحر
آنچه را که روان است!
آن جاودان سفینه که سرگردان،
با بار مهره های امانت،
بگشاده بادبان
بر روی آبهای جهان است!
گر نیک اگر که بد،
گر دل شکن اگر که دل آراست،
گهواره ی شما،
پیشینه ی شما،
غمنامه و سرود و ستمنامه ی شما،
زرنامه ی خرد، عطش داد، عطر عشق؛
شهنامه ی شما و نسب نامه ی شماست!
خوش سیر می کند،
بر شهرهای دیده و دلهای بی شمار.
باشد که عاقبت،
در ساحل سلامت،
صاحبدلان بر او بگشایند بندری،
تا بار خود فرونهد آنجا کند قرار!»
سهراب،
در چشم و لب تراوش شادی،
در چنگ می فشارد بازوبند.
آرام،
می نشیند،
می لغزد،
می خسبد؛
بر پهنه ی کتاب
چون سایه ای سبک،
قویی بروی آب.
اما حکیم،
اشک نگین کرده در نگاه،
آهسته،
(آنچنان که یکی طفل خفته را
بردارد از زمین و در آغوش بفشرد)
بندد دو بال دفتر از هم گشوده را
افشان ز چشم، شبنم سرخی به برگ ها...
در چشم نیمروز
بر دشت می رود
اسبی خمیده گردن و دم،
لخت،
بی لگام.
چون مهره ای نشسته به بازوی آسمان،
خورشید سرخ فام...
مسکو، اسفند 1370